Sông chủ của mảnh đất Vĩnh Linh luôn được biết đến là dòng Bến Hải. Con sông của một thuở đôi miền thương nhớ, của 21 năm ròng rã chia cắt Bắc - Nam Việt Nam, của vĩ tuyến 17 huyền thoại… Dòng sông ấy được tạo thành bởi 2 chi lưu: Bến Hải và Sa Lung. Điểm hợp lưu là ngã ba mênh mông ở làng Hiền Lương (xã Vĩnh Thành cũ), nơi có Quốc lộ 1A vắt qua.
 

Từ xưa cho đến nay, với người nông dân chân lấm tay bùn thì cánh đồng và những dòng sông luôn ban cho con người nguồn hoa lợi. Từ đó họ đã trân quý và chọn lựa con cá, con tôm nhỏ bé để tạo ra món ngọt ngon dâng đời. Món cá lóc nướng cũng như cách chế biến khá đa công đã tạo nên một món ăn đặc sắc của người Quảng Trị, đặc biệt khi tết đế xuân sang…
 

Reengg…gggg. Tiếng chuông báo thức điểm con số 5 vang lên, tôi biết một ngày mới đã về. Không hiểu sao hôm nay trời lạnh quá! Mở mắt nhìn ra thì thấy bầu trời vẫn tối om, thầm nghĩ: “Có khi nào đồng hồ mình báo thức có bị sai không?”. Trong trường hợp này, chắc các bạn cũng có suy nghĩ giống mình nhỉ? Nhưng không, đồng hồ đã báo đúng, thật sự đã là 5h sáng rồi, phải dậy sửa soạn đi học thôi.
 

Nếu có ai hỏi tôi – Quảng trị có phải là quê hương của BÁNH BỘT LỌC không, tôi sẽ trả lời là “tớ không biết” (ở miền Bắc bạn bè với nhau sẽ xưng là cậu tớ) nhưng tôi sẽ không thôi tự hào để giới thiệu và quảng bá bánh bột lọc như một đặc sản của Quảng Trị, một món ăn cần thử, cần thưởng thức- không chỉ một lần mà phải rất nhiều lần trong đời.
 

Thuở tờ bờ Bắc trông sang
Cát Sơn ơi cả miền Nam đó rồi…
Nhà thơ Xuân Hoàng đã bồi hồi xúc động viết hai câu thơ ấy khi đặt chân lên Cát Sơn (xã Trung Giang, huyện Gio Linh), sau ngày Quảng Trị mới giải phóng.
 

Chảy vào lòng Quảng Trị mênh mong,
Con sông xanh muôn đời nước vẫn trôi
Một miền quê gió Lào cát trắng,
Quảng Trị quê tôi nghèo lắm.
Một dòng hò chiều nghe trên sông,
Con đò ai giữa dòng ngược xuôi.
Chảy về đâu theo áng mây trời,
Dòng sông xưa một thời đạn bom
Một thời hùng anh.

Có một nơi gọi là quê hương, có một thứ gọi và kính ngưỡng và có một niềm tự hào mang tên miền đất anh hùng. Nếu một ngày có người hỏi tôi: “Quê bạn ở đâu? Quê bạn có gì?”… thì tôi sẽ ngẩng cao đầu, đĩnh đạc trả lời: “Quê tôi Quảng Trị - mảnh đất đất hùng”.
 

Quảng Trị, mảnh đất khắc ghi trong lòng mỗi người con được sinh ra và lớn lên ở đó là sự biết ơn, từng tên đất, tên làng, từng gia đình với những người thân yêu đã ngã xuống tô đẹp một Quảng Trị anh hùng. Tôi xin viết về câu chuyện tôi được nghe bà ngoại và mẹ kể lại ký ức về quê ngoại anh hùng.